Czy mogę zniszczyć niesprzedane zapasy produktów?
Niszczenie niesprzedanej zapasu jest ograniczane
Currently, unsold inventory can in most cases still be destroyed, but the ESPR (Regulation (EU) 2024/1781) establishes a framework to prohibit this for an increasing number of product groups. The regulation itself does not provide for a single general prohibition that applies immediately to all products. Instead, it sets out the foundation: the European Commission is given the power to determine, for each product group, that destruction of unsold consumer goods is no longer permitted, and requires companies to provide information about what they do with unsold inventory. Textiles and footwear are the product groups first designated in the regulation for a prohibition; for other product groups this must still be determined separately.
Do kogo to się odnosi, a do kogo nie
Regulacja ta dotyczy producentów, importerów i innych uczestników rynku, którzy wprowadzają towary konsumpcyjne na rynek UE i pozbywa się lub niszczy pozostałe, niesprzedane egzemplarze. Chodzi zatem o nowe produkty, które nigdy nie trafiły do konsumenta — nadwyżki, zwroty uważane za nowe, zapasy sezonowe, które nie zostały sprzedane. Nie dotyczy to produktów, które były już użytkowane przez konsumenta i są oddawane jako odpady; dla nich obowiązują inne przepisy, takie jak przepisy dotyczące odpadów lub rozporządzenia właściwe dla danego produktu, takie jak przepisy dotyczące urządzeń elektrycznych lub akumulatorów. Produkty, które muszą zostać wycofane z obrotu ze względów bezpieczeństwa lub zgodności, również wykraczają poza ten zakres: nie powinny pozostawać w obrocie w ogóle, niezależnie od tego, co ESPR mówi o niszczeniu niesprzedanego zapasu.
Ważne jest również to, że obowiązki nie mają zastosowania automatycznie dla każdego przedsiębiorstwa i każdej grupy produktów. Rozporządzenie przewiduje wyjątek dla mikro- i małych przedsiębiorstw oraz przepisy przejściowe dla średnich przedsiębiorstw. Ci, którzy należą do tych kategorii, są zatem (tymczasowo lub na stałe) zwolnieni z najsurowszych obowiązków, nawet jeśli sam produkt — na przykład tekstylia lub obuwie — został wyznaczony.
Co już zostało ustalone, a co jeszcze musi zostać wypełnione
Moment, w którym zakaz dla konkretnej grupy produktów faktycznie wejdzie w życie, zależy od wyznaczenia dokonanego lub mającego być dokonane dla tej grupy produktów. W przypadku tekstyliów i obuwia wyznaczenie to już zostało zawarte w samym rozporządzeniu; dla innych grup produktów Komisja musi to jeszcze ustalić osobno poprzez akt delegowany. Konkretna data wejścia w życie zakazu dla danej grupy produktów oraz precyzyjne określenie, które przedsiębiorstwa są zwolnione, a które nie, jest zatem zawarte w rozporządzeniu dla każdej grupy produktów i w związanych z nim tekstach wykonawczych. Do momentu, w którym grupa produktów zostanie wyznaczona i obowiązek związany z nią wejdzie w życie, dla tej grupy w praktyce nic się nie zmienia w kwestii tego, co można lub czego nie można robić z niesprzedanym zapasem.
Obowiązek zapewnienia przejrzystości już jednak obowiązuje: uczestnicy rynku podlegający niniejszemu rozporządzeniu muszą upubliczniać informacje na temat ilości niesprzedanych towarów konsumpcyjnych, które pozbywa się, oraz powodów tego. Wymóg przejrzystości ma na celu uwidocznienie, jak często i dlaczego niszczenie nadal ma miejsce, również przed wprowadzeniem twardego zakazu dla grupy produktów.
Co to oznacza w praktyce
Dla tych, którzy teraz mają niesprzedaną estoćę, pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy produkt należy do grupy produktów, dla której ESPR już zawiera wskazanie — tekstylia i obuwie są w tym przypadku najbardziej widocznym przykładem. Jeśli tak jest, drugim krokiem jest sprawdzenie, czy własne przedsiębiorstwo kwalifikuje się do wyjątku dla mikro- lub małych przedsiębiorstw, czy pod przepisy przejściowe dla średnich przedsiębiorstw; to określa, czy obowiązki już mają zastosowanie, czy jeszcze nie. Trzecim krokiem jest sprawdzenie, czy już istnieje obowiązek sprawozdawczy dotyczący zutylizowanej niesprzedanej estoćy, niezależnie od tego, czy sam zakaz zniszczenia już się stosuje — ten obowiązek przejrzystości może bowiem wejść w życie wcześniej niż sam zakaz. Na koniec warto brać pod uwagę kierunek regulacji: grupy produktów, które obecnie nie są jeszcze wskazane, mogą takie być w przyszłości, co oznacza, że model biznesowy oparty na niszczeniu nadwyżek może z czasem napotkać ograniczenia, również poza tekstyliami i obuwiem.
Gdzie to wynika: artykuły 23–26 ESPR
Przepisy te są ustalone w artykułach 23–26 ESPR (Rozporządzenie (UE) 2024/1781), które wspólnie stanowią ramy zapobiegania niszczeniu niesprzedanych towarów konsumpcyjnych: kompetencje do wskazywania grup produktów, wyjątki dla mniejszych przedsiębiorstw, obowiązek sprawozdawczy i przepisy dotyczące przeglądu ramy.
Co robić
Sprawdź, czy własny produkt należy do tekstyliów lub obuwia, czy też do innej grupy produktów wskazanej poprzez akt delegowany, i porównaj wielkość własnego przedsiębiorstwa z wyjątkami dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Aby uzyskać precyzyjny status grupy produktów i aktualny stan aktów delegowanych, zapoznaj się z samym tekstem ESPR poprzez źródło wymienionym poniżej, a w razie wątpliwości dotyczących własnej sytuacji rozważ konsultację z doradcą, który będzie w stanie zweryfikować aktualne przepisy wykonawcze w stosunku do konkretnego produktu i przedsiębiorstwa.
Na czym to się opiera
Samo rozporządzenie znajduje się na EUR-Lex. Podajemy odniesienia dla każdego stwierdzenia; nie musisz nam wierzyć.
Co konkretnie należy zrobić
Rozporządzenie ESPR (Rozporządzenie (UE) 2024/1781) reguluje w artykułach 23 do 26 kwestię, która jest odrębna od samego paszportu produktu, ale jest z nim ściśle związana: zapobieganie niszczeniu niesprzedanych towarów konsumpcyjnych. Dla części przedsiębiorstw, które będą miały do czynienia z paszportami produktów, rozporządzenie to będzie zatem działać na dwóch frontach — wymogi dotyczące danych dotyczących produktu i zasady dotyczące tego, co może się stać z produktem, jeśli nie zostanie sprzedany.
Czego się od Pana/Pani oczekuje
Przejrzystość dotycząca niesprzedanych zapasów
Artykuł 24 rozporządzenia ESPR zobowiązuje określone przedsiębiorstwa do publicznego ujawnienia, ile niesprzedanych towarów konsumpcyjnych zniszczyły i co się z nimi stało. Dla przedsiębiorstwa zatrudniającego od 10 do 100 pracowników oznacza to praktycznie, że musi istnieć administracja, która prowadzi osobną ewidencję zniszczonego zapasu jako kategorii — nie tylko "zapas odpisany" w rachunkowości, ale w szczególności partie, które zostały zniszczone, wraz z ilościami i przyczyną. Bez tej ewidencji w przypadku obowiązku ujawnienia nie ma nic do zgłoszenia.
Możliwy zakaz niszczenia dla określonych grup produktów
Artykuł 23 ESPR stanowi podstawę do ustanowienia zakazu zniszczania niesprzedanych towarów konsumpcyjnych dla określonych grup produktów. Zakaz ten nie ma zastosowania automatycznie do wszystkich produktów; jest ustalany dla każdej grupy produktów poprzez akty delegowane, które również regulują samo cyfrowe paszporty produktów. Dla przedsiębiorstwa oznacza to, że pytanie "czy mogę to zniszczyć" nie może być odpowiedziane w sensie ogólnym, lecz musi być sprawdzane dla każdej grupy produktów. Tekstylia odzieżowe i obuwie zostały już wymienione w samym rozporządzeniu jako przykład sektora, w którym jest to kwestia wrażliwa, ale ostateczna lista obowiązkowych grup produktów wynika z przepisów wykonawczych.
Uzasadnianie podstaw zwolnień
Artykuł 25 ESPR wymienia podstawy, na których możliwe jest zwolnienie z zakazu zniszczania, na przykład ze względu na ryzyka bezpieczeństwa produktu. Dla przedsiębiorstwa, które powołując się na takie zwolnienie decyduje się na zniszczenie, oznacza to, że musi istnieć dokumentacja uzasadniająca tę decyzję — nie jako formalność ex post, lecz jako dokument sporządzony w momencie podjęcia decyzji. Podczas kontroli "stwierdziliśmy, że nie było możliwe sprzedanie" to inna sprawa niż dokumentacja z konkretną oceną bezpieczeństwa.
Obowiązki sprawozdawcze na podstawie wartości progowych
Artykuł 24 ESPR wiąże część zobowiązań z wielkością przedsiębiorstwa; mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są częściowo zwolnione. Dla przedsiębiorstwa zatrudniającego od 10 do 100 pracowników jest to kwestia do dokładnego sprawdzenia, ponieważ wielkość własnego przedsiębiorstwa określa, czy pełny obowiązek ma zastosowanie, czy też forma łagodniejsza. To nie jest coś, co należy określać na podstawie wrażeń — rozporządzenie samo w sobie posługuje się formalnymi definicjami wielkości przedsiębiorstwa, które nie pokrywają się tylko z liczbą pracowników.
Gdzie w praktyce dochodzi do błędów
Pierwsza sytuacja, która często się pojawia: przedsiębiorstwo niszczy partię zwraconych towarów, ponieważ sprzedaż nie jest już opłacalna, bez sprawdzenia, czy dana grupa produktów w międzyczasie nie podlega zakazowi niszczenia. Zakaz ten jest bowiem wprowadzany dla każdej grupy produktów i w ramach każdego aktu delegowanego, często równocześnie z wymogami dotyczącymi certyfikatu produktu dla tej samej grupy — ten, kto przestrzega tego ostatniego, czasami i tak przegapia pierwszy.
Druga sytuacja: nie ma oddzielnego ewidencjonowania zniszczonej zapasu, tylko księgowe odpisanie. W momencie, gdy wymagana jest jawność, nie można już odtworzyć, ile dokładnie egzemplarzy zostało zniszczonych i dlaczego.
Trzecia sytuacja: podstawa wyjątku jest zapisywana dopiero z czasem, po zapytaniu nadzorcy, zamiast w momencie podjęcia samej decyzji. To powoduje, że dokumentacja jest podatna na ryzyka, nawet jeśli niszczenie było faktycznie uzasadnione.
Czwarta sytuacja: zapasy, które leżały na półce już dłużej, zanim przepisy dla danej grupy produktów wejdą w życie, nie są rozpatrywane oddzielnie. Pytanie co zrobić z zapasami, które już są na składzie, gdy wejdą w życie zasady staje się wtedy nagle aktualne w momencie, gdy nie ma już czasu, aby spokojnie to wyjaśnić.
Piąta sytuacja: przedsiębiorstwo uważa, że zasady są istotne tylko wtedy, gdy cyfrowy paszport produktu dla własnej grupy produktów jest już obowiązkowy, podczas gdy artykuły 23–26 mają własną oś czasu i własne akty delegowane, niezależnie od obowiązku dotyczącego nośnika danych.
Co możesz udokumentować
- Przegląd dla każdej grupy produktów, czy zakaz niszczenia obowiązuje lub będzie obowiązywać, wraz z odnośnikiem do odpowiedniego aktu delegowanego.
- Oddzielna rejestracja niszczonej niesprzedanej zapasu: liczby, data, grupa produktów i przyczyna zniszczenia.
- Plik dla każdego przypadku wyjątkowego, sporządzony w momencie podjęcia decyzji, ze szczegółową podstawą z artykułu 25 ESPR, która ma zastosowanie.
- Sprawdzenie wielkości własnego przedsiębiorstwa w stosunku do definicji używanych w rozporządzeniu, aby określić, który obowiązek z artykułu 24 ma zastosowanie.
- Procedura obsługi zwrotów i nadwyżek zapasu, aby niszczenie nie było rozwiązaniem standardowym przed rozważeniem alternatyw.
Ten temat w praktyce często porusza te same pytania co reszta pliku paszportu produktu. Kto jeszcze musi ustalić czy cyfrowy paszport produktu będzie obowiązkowy dla własnych produktów, robi dobrze, łącząc tę pracę badawczą z pytaniem, czy dla tej samej grupy produktów będzie również obowiązywać zakaz niszczenia — oba wynikają z tego samego rozporządzenia i często z tego samego aktu delegowanego. A dla tych, którzy się zastanawiają, co inspektora nadzoru rzeczywiście prosi podczas kontroli: co inspektor nadzoru pyta podczas kontroli produktów daje obraz rodzaju pliku, który się oczekuje, co ma również zastosowanie do dokumentacji dotyczącej niszczenia i wyjątków.
Nie jest to porada prawna. Ta strona zawiera ogólne informacje o regulacjach, których dotyczy ta platforma. Nie znamy twojej sytuacji. W razie wątpliwości dotyczących twojego przypadku skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem nadzoru.
Napisane za pomocą AI na podstawie powyższych źródeł, sprawdzone przez człowieka 2026-08-22. Coś nie gra? Daj nam znać — korekty mają priorytet.